Met tevoorschijn getoverde premiers, gaat het vaak mis. Opeens zijn ze als premier benoemd door de koningin. Daarvoor waren ze bijna bij toeval gekomen uit de koker van partijpolitiek en verkiezingen. Een schoolvoorbeeld was het kabinet Balkenende I. Na partijpolitiek gedoe werd hij lijsttrekker van het CDA. Na de verkiezingen opgezadeld met de rol van kabinetsformateur. Zonder enige ervaring als bestuurder belandde hij in het Catshuis.

Die regenteske procedure is niet meer van deze tijd. Hij is ook ondemocratisch. In landen als de V.S., Frankrijk, zelfs Rusland, wordt de regeringsleider rechtstreeks door het volk gekozen. In Spanje en Zwitserland worden kwesties waar politici niet uitkomen voorgelegd aan het volk. Zo’n eerlijke en duidelijke democratie verdient Nederland ook.

Het is denkbaar dat je bijvoorbeeld het VVD programma het beste vindt, maar dat je als premier Cohen wilt. Of dat je Pechtold wil zien als mp maar niet gecharmeerd bent van de D66 keuzes. Inhoud en persoon zijn twee verschillende dingen. Bij elke kamerverkiezingen zou je daarom twee stemmen moeten kunnen uitbrengen. De eerste zoals nu op de politieke partij naar keuze. En de tweede op de beoogde premier. Degene die dan de meeste premierstemmen van de kiezers krijgt, gaat het kabinet formeren. Hierbij dient de beoogde premier zich natuurlijk te houden aan de uitslag van de partijverkiezingen (de eerste stem).

In dergelijke verkiezingen horen dus de kandidaten voor het premierschap zich te presenteren. Er komen premierdebatten en de kandidaten komen ook met een duidelijk premierprogramma op de proppen.

Natuurlijk zal ook een verkiezing van een leider niet het wondermiddel zijn tegen alle kwalen. Integriteit en continuïteit zijn niet af te dwingen met verkiezingen alleen. Maar tegenwicht ten opzichte van te veel achterkamertjesgedoe is wel nodig.

Om deze veranderingen – die passen bij de mondigheid van de huidige burger – door te voeren, is eerst een wijziging van het staatsrecht nodig. Parlementaire dames en heren, doet u dat effe?