In juli 2021 zorgden extreme regenval en een snel stijgende Maas voor een acute dreiging. Het MUMC+ werd beschermd met een noodconstructie van zandzakken. Die hield stand, maar de ervaring maakte duidelijk dat dit geen gewenste aanpak was. Facto sprak erover met David Hoogerwerf, adviseur crisisbeheersing en crisiscoördinator bij het MUMC+.
Kantelpunt
Het ziekenhuis levert hoogcomplexe zorg die niet zomaar te stoppen of verplaatsen is, zoals op de NICU (de neonatale intensive care). 'De NICU herpositioneren binnen Nederland in een kort tijdsbestek is onmogelijk', zegt Hoogerwerf. 'Als je zegt: ‘ontruim het ziekenhuis’, dan is het onmogelijk om voor bepaalde patiënten op een veilige manier een bed te vinden.'
Bij hoogwater is de enige optie binnen blijven en het gebouw beschermen. Om tot een nieuwe aanpak te komen, werd overlegd met het waterschap en de gemeente.
Een kering op de bestaande dijk
Eerst onderzocht het MUMC+ of het een eigen dijk kon bouwen, direct voor het ziekenhuisgebouw. Dat bleek ongunstig. Zo'n dijk treft ook bewoners in de omgeving, en omdat het ziekenhuis lager ligt dan een nabijgelegen bestaande dijk, zou de dijk extra hoog moeten worden. Uiteindelijk werd gekozen voor een mobiele waterkering, die binnen vier uur op te bouwen is.
Als het ziekenhuis dreigt te overstromen, wordt deze mobiele kering aangelegd op een bestaande dijk langs de Maas. De constructie bestaat uit driehoekige voetsteunen met metalen panelen van een halve of één meter hoog, afgedekt met blauw folie dat met een ketting op zijn plaats wordt gehouden.
De tijdelijke kering verhoogt de dijkcapaciteit van 3500 naar zeker 4000 kubieke meter per seconde. De totale investering bedraagt 800.000 euro, verdeeld over het waterschap, de gemeente en het MUMC+. De mobiele kering kan waar nodig ook op andere plekken in de provincie worden ingezet. 'Zo kwamen we tot de conclusie dat als je gezamenlijk inzet op een andere plek, het ook nog eens kostenvoordeliger is', zegt Hoogerwerf.
Rol van FM
Het waterschap is verantwoordelijk voor de kering zelf, de opslag, het toezicht en het oefenprogramma. De gemeente regelt de wegafzetting. Het MUMC+ levert in tijden van een crisis een deel van de zestig mensen die nodig zijn om de kering op te bouwen.
Dat zijn geen zorgmedewerkers, maar BHV'ers uit het facilitair bedrijf, ICT en financiën, aangevuld met contractpartners. 'Eigenlijk zijn het de technische mensen die een handje bieden', zegt Hoogerwerf. ‘Zo komt de zorgcontinuïteit niet in gevaar.’
Het facilitaire bedrijf speelt verder een ondersteunende rol in het crisisproces. Zodra de kering moet worden ingezet, komt een operationeel crisisteam bijeen met de facilitair manager aan tafel. 'Het facilitaire bedrijf levert de poppetjes, maar ook de catering en andere randzaken', zegt Hoogerwerf. 'We hebben een grote bedrijfsnoodorganisatie. Die kunnen we bij hoogwater inzetten om het ziekenhuis zelf te beschermen.'
Specialisme wateroverlast
De kering is onderdeel van een bredere aanpak. In de kelders van het ziekenhuis zijn waterbarrières geplaatst bij technische ruimtes en zijn pompen geïnstalleerd voor sneller leegtrekken. Regenwater wordt bij overdruk via de openbare weg afgevoerd in plaats van naar het riool.
Binnen de bedrijfsnoodorganisatie is een specialisme wateroverlast opgezet, met eigen calamiteitenwagens uitgerust met dompelpompen en slangen. En dat is niet zomaar: 'We zien dat we meer wateroverlast hebben dan klassieke brandmeldingen', zegt Hoogerwerf.
Kennis delen
De Maasstand wordt continu gemonitord. De crisiscoördinator volgt wekelijks het regionale veiligheidsbeeld, inclusief weersverwachtingen, en is aangesloten op de hoogwaterberichten van Rijkswaterstaat.
Zodra een verhoogde waterstand dreigt, komen dagelijks prognoses binnen. Op basis daarvan is een actielijst opgesteld: bij welke waterstand welke stap wordt gezet, en hoeveel uur vooraf de opbouw moet starten.
Het MUMC+ deelt de opgedane kennis met andere ziekenhuizen via het UMC NL-verband van academische ziekenhuizen en via EMRIC, een samenwerkingsverband van ziekenhuizen in Nederland, België en Duitsland. Zo kunnen andere organisaties zich ook beter wapenen tegen noodweer. Dat is hard nodig, benadrukt Hoogerwerf: 'Ik denk dat elke organisatie zich moet voorbereiden op klimaatadaptatie en iets verder moet denken dan wat ze tot nu toe hebben meegemaakt.'
