We worden voortdurend gewaarschuwd voor totale uitval van vitale voorzieningen. Of dat nu komt door een cyberaanval of door piekbelasting op een overvol stroomnet. Wanneer het dan ook echt gebeurt, zoals dit voorjaar in Spanje, ontstaat er eerst saamhorigheid, gevolgd door diepe politieke verdeeldheid. Auteur Heidy van Beurden woont en werkt in Spanje en beschrijft de psychologische impact van die gebeurtenis.
De zonnestroomsector is nog altijd kwetsbaar voor cyberaanvallen door kwaadwillenden. Het is volgens Willem Westerhof van Bureau Veritas dan ook hoog tijd dat de sector serieus werk maakt van cyber security. Niet alleen om stroomzekerheid te waarborgen, maar vooral om te voorkomen dat een kleine, technische hack uitgroeit tot een grootschalige blackout met maatschappelijke, economische en fysieke consequenties. Bureau Veritas Cybersecurity pleit voor aanpassing van de regelgeving.
Nog ongeveer een jaar, dan gaat hij met pensioen, hoofd techniek van een groot levensmiddelenbedrijf. 15 jaar geleden een gasgebruik van ver boven de 500.000 m3 per jaar. Nu, na de overstap naar gasloos, blijft er technisch gezien alleen nog een kleine stoomketel over.
De netbeheerders zijn niet alleen druk bezig met verzwaring van het elektriciteitsnet - dikkere kabels - , maar ook met 'verslimming'. Monteurs voorzien de komende tijd bijna alle100.000 trafohuisjes die in de wijken staan van sensordoosjes, die inzicht geven in de netbelasting. Een monsterklus die in 2030 afgerond moet zijn. Een rondgang langs Alliander, Enexis en Stedin.
Bedrijven die willen elektrificeren, uitbreiden of verduurzamen, stuiten op wachtlijsten waar geen eind aan lijkt te komen. Netbeheerders investeren miljarden in verzwaring, maar de realiteit is dat de schaarste nog jaren aanhoudt. Wat is wijsheid? Wachten tot de capaciteit er is of zelf investeren in decentrale oplossingen, variërend van flexibiliteit tot batterijen en energiehubs?
De Europese Commissie gaf eind november groen licht voor een belangrijke wijziging in de Nederlandse SDE++-regeling. Nederland mag de productie van duurzaam opgewekte stroom in uren met negatieve elektriciteitsprijzen tóch subsidiëren, mits die elektriciteit eerst wordt opgeslagen in bijvoorbeeld een batterij en pas later, bij positieve prijzen, wordt ingevoed op het net. Hoewel 'Den Haag' dit nog moet doorvoeren in Nederlands beleid voelt dit voor de branche als een belangrijke doorbraak na een lange discussie in de sector. Voor het eerst is er concreet zicht op - zij het indirect - subsidie voor batterijen.
Fabrikanten en leveranciers en dienstenaanbieders van pv-systemen, thuisaccu's of andere elektrische apparatuur hebben vanuit de cloud soms wel honderden MW's onder de knop. Een hacker die zich hier toegang toe verschaft, kan in potentie het nationale energiesysteem volkomen plat leggen. Cybersecurity expert Harm van den Brink legt uit hoe dit in zijn werk gaat. Minder kwetsbaar wordt het systeem bij gedeeltelijke ontkoppeling uit de cloud, zegt hij.
Bij NS begint verduurzamen niet met een apart budget, maar met data. Betrouwbare cijfers laten zien waar investeringen het meeste opleveren, in CO₂ én in euro's. De CSRD helpt daarbij, maar is vooral een versneller. Directeur Duurzaam Ondernemen Sacha Göddeke en financieel directeur Sander ter Maat vertellen hoe regels, energiecontracten en dagelijkse praktijk samenkomen in één zakelijke aanpak.
Het Nederlandse energiesysteem is in korte tijd sterk veranderd. Waar opwek en sturing vroeger vooral centraal waren georganiseerd, bestaat het systeem nu uit miljoenen decentrale, digitaal verbonden apparaten. Zonnepanelen, omvormers, laadpalen, warmtepompen en thuisbatterijen wisselen continu data uit via cloudplatforms. Dat maakt het systeem kwetsbaar voor hacks. "We moeten er rekening mee houden dat het mis kan gaan", zegt cybersecurity-expert Harm van den Brink.
Het voelt soms net of ik in een restaurant zit: mevrouw, wilt u enkel een energieleverancier of wilt u dat deze ook zelf de CSP-rol vertolkt? U kunt ook nog een BRP-rol erbij nemen! En wilt u dan dynamisch of vast? Beetje curtailment wellicht?
Wat doe je als je als gemeente stevig inzet op het gebruik van elektrische bouwmachines én je hebt een trolleybusnetwerk? Dan sla je twee vliegen in één klap. De gemeente Arnhem is een pilot gestart om de bovenleidingen van het trolleynetwerk te gebruiken als een soort mega-stekkerdoos om bijvoorbeeld bouwmachines op te laden. Makkelijk gezegd, iets moeilijker gedaan.
Het Nederlandse bedrijfsleven is onvoldoende weerbaar als essentiële voorzieningen uitvallen, zoals stroom, telecom of andere ICT-diensten. Eén op de vijf bedrijven heeft hiervoor geen maatregelen getroffen, zo blijkt uit de Nederlandse Innovatie Monitor 2025. 'Wat als'- scenario's ontbreken vaak. Hoe wegen bedrijven de risico's af bij de keuze om wel of niet te investeren?
Dat het Europese energienetwerk met elkaar is verbonden, maakt het net flexibel, duurzaam, schaalbaar en efficiënt, maar ook kwetsbaar. Hoe kunnen we ons Europese energiesysteem beter beschermen tegen steeds slimmere cyberaanvallen? Het goede nieuws: we kunnen ons er tegen verdedigen. In dat geval is het wel goed waarschuwingen niet in de wind te slaan, zo vertelt Chris van 't Hof, directeur van DIVD.
Digitalisering kreeg al langer aandacht in het energietransitiebeleid, maar de gezamenlijke aanpak ontbrak. Met de Actieagenda Digitalisering Energiesysteem (ADE) brengen het ministerie van Klimaat en Groene Groei en TNO daar verandering in. In samenwerking met meer dan zeventig organisaties schetsen zij hoe digitale oplossingen kunnen zorgen voor meer flexibiliteit, een betere benutting van het net en een weerbaar elektriciteitssysteem.
Een robuust Europees elektriciteitssysteem: dat is het doel van het pakket voorstellen dat de Europese Commissie vandaag heeft gepresenteerd. Met nieuwe plannen voor uitbreiding en aanpassing van de elektriciteitsnetten wil de Commissie de afhankelijkheid van energie-importen verkleinen. Ook moet het pakket de stroomprijzen omlaag brengen en de bouw van infrastructuur versnellen via eenvoudiger vergunningen. Nederlandse belangenorganisaties reageren positief. Netbeheer Nederland noemt het een belangrijke stap, Energie-Nederland is "positief" over de aanpak, en NVDE is tevreden dat de Commissie ook ruimte maakt in de stikstofregels - een punt waarop de vereniging zelf actief heeft gelobbyd.
De overheid denkt erover om na 2026 te stoppen met subsidie voor warmtepompen in buurten waar een warmtenet komt. Zo moet worden voorkomen dat bewoners kiezen voor een eigen oplossing, terwijl er juist een collectief alternatief wordt aangelegd. Volgens de Algemene Rekenkamer kan die combinatie warmtenetten financieel in de knel brengen. In de praktijk lijkt het probleem voorlopig mee te vallen.
Long-duration energy storage (LDES) wordt onmisbaar in een elektriciteitssysteem dat tijdens meerdaagse perioden met lage productie stabiel moet blijven functioneren. De gedetailleerde uitwerking van definities, tijdsduren en beloningsmechanismen kan wachten tot de zomer van 2026. Dan namelijk maakt het Verenigd Koninkrijk zijn definitieve projectselectie bekend in het eerste Europese LDES-programma. Die Britse parameters kunnen vervolgens worden benut om de Nederlandse systematiek te verfijnen. Wat wél nu nodig is, is duidelijk uitspreken dát LDES onderdeel wordt van het toekomstige energiesysteem en dat de afspraken hierover consistent en concreet moeten zijn, zodat investeerders, netbeheerders en overheden weten waar zij op kunnen rekenen.
Bij het aardgasvrij maken van woningen draait het niet alleen om techniek en geld, maar vooral om mensen. Dat merkte Niek Habraken van woningcorporatie Kleurrijk Wonen, na een bewonersavond die volledig mislukte. Sindsdien weet hij: draagvlak ontstaat niet met systeemtaal, maar met transparantie, gelijkwaardigheid en maatwerk. Door bewoners vroeg te betrekken en samen te rekenen aan kosten en keuzes, groeit het vertrouwen.
