Hieronder zijn de CDA-standpunten verder uitgewerkt:
Hervorming verlofstelsel
De partij waar Henri Bontenbal aan het roer staat, wil doorgaan met de hervorming van het verlofstelsel, op de manier waarop de Sociaal-Economische Raad (SER) adviseerde in 2023. Dat betekent dat de verlofregelingen vereenvoudigd worden langs 3 pijlers.
- In de categorie 'zorg voor kinderen' wil het CDA één ruimere regeling voor betaald verlof voor beide ouders in het eerste jaar van hun kind. Dat komt naast het zwangerschaps- en bevallingsverlof.
- Over 'zorg voor naasten' schrijft de partij: "We willen mantelzorgverlof versterken om noodzakelijke zorg voor onze naasten te bolwerken." De verdere uitwerking wordt niet vermeld.
- Onder 'persoonlijk verlof' wil het CDA rouwverlof voor het verlies van naasten of bij het verlies van een ongeboren kind wettelijk regelen.
Hervorming arbeidsmarkt
Het CDA wil flexibele contracten meer zekerheid bieden én het werkgeverschap aantrekkelijker maken door meer (interne) flexibiliteit.
De partij wil daarom doorgaan met de ingezette hervorming van de arbeidsmarkt, zoals is afgesproken met de sociale partners en zoals deze in gang is gezet door voorgaande kabinetten. "Het gaat dan onder andere om meer zekerheid voor flexwerkers, een nieuwe crisisregeling voor personeelsbehoud en wetgeving voor het tweede ziektejaar."
Zzp-wetgeving aanpassen
De Christendemocraten willen de positie van zelfstandigen verduidelijken door de wetgeving aan te passen. "We zetten de handhaving door de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid door én introduceren een rechtsvermoeden van werknemerschap onder een bepaald tarief."
Daarnaast vindt het CDA dat zzp'ers verantwoordelijkheid moeten nemen voor een toereikend pensioen én voor een inkomensvoorziening bij arbeidsongeschiktheid, al voordat de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid voor Zelfstandigen in werking treedt.
Ook wil de partij mensen in (semi-)publieke sectoren, zoals zorg en onderwijs, stimuleren in dienst te blijven, in plaats van over te stappen naar zelfstandigheid. "Daarom willen we goed werkgeverschap door sociale innovatie."
Hervorming arbeidsongeschiktheidsstelsel
Bij de hervorming van het arbeidsongeschiktheidsstelsel wil het CDA het advies opvolgen dat de Onafhankelijke Commissie Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) heeft uitgebracht. Daarbij wil het CDA de nadruk leggen op passend werk, snellere interventie, preventie en duurzame re-activatie. De plannen daarbij zijn:
- Eén uitkering voor duurzame en niet-duurzame arbeidsongeschikten
- Een hogere frequentie van interactie, al tijdens de eerste 2 jaar van ziekte, om herstel en re-activatie te bevorderen, met verantwoordelijkheid van werkgever en werknemer en duidelijkere afspraken
- Vereenvoudigen van de WIA, onder meer bij de vaststelling van maatmanloon en dagloon en de keuringssystematiek
- In het tweede ziektejaar de werknemer de mogelijkheid bieden om te worden begeleid naar werk buiten de organisatie met een verzuim-ontzorg-verzekering, zoals afgesproken in het arbeidsmarktpakket
Nieuwe banenafspraak
Het CDA pleit voor een nieuwe Banenafspraak, "waarin Rijk, gemeenten, UWV en werkgevers en werknemers afspreken hoe ze meer mensen die op termijn zicht op werk hebben, gaan ondersteunen naar regulier werk."
De partij wil een basisbaan invoeren via sociale ontwikkelbedrijven en gemeenten, zodat iedereen aan het werk geholpen kan worden.
"We investeren in begeleiding van werkgevers, dekken risico’s van uitval met een no-risk polis en zorgen voor inzicht in vaardigheden, zodat een goede match kan plaatsvinden", staat in het partijprogramma.
Tot slot wil het Democratisch Appèl de participatiewet hervormen met als uitgangspunt dat iedereen een waardevolle bijdrage aan de samenleving kan leveren. Of ze daarmee bedoelen dat ze aansluiten bij de eerder aangekondigde hervorming of dat ze het anders willen gaan hervormen, is niet helemaal duidelijk.
Invoeren van leerrechten
Er wordt al jaren gesproken over zogenoemde individuele leerrechten. Het idee daarbij is dat ieder individu een wettelijke aanspraak heeft op een bepaalde omvang van publiek bekostigd onderwijs. Nu is dat nog één publiek bekostigde HO bachelor en/of master, maar dat wordt dan uitgebreid, zodat je als werknemer blijft investeren in je ontwikkeling.
SEO Economisch Onderzoek heeft in de periode 2018-2020 een aantal varianten van het toekennen van individuele leerrechten doorgerekend. En in 2023 liet de toenmalige minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) Karien van Gennip (ook van het CDA), een verkenning uitvoeren.
De partij heeft het nu opgenomen in haar verkiezingsprogramma en wil individuele leerrechten gaan invoeren voor werkenden én werkzoekenden. "Deze zijn bij alle erkende opleidingen te besteden. We willen meer flexibel en vraaggericht aanbod en wettelijke erkenning van deelopleidingen en duale trajecten op het hbo en wo."
Opleiden en ontwikkelen
Via opleidings- en ontwikkelingsfondsen (O&O) kunnen werknemers in specifieke sectoren aanspraak maken op subsidies voor scholing en loopbaanontwikkeling. Het CDA wil dat deze fondsen gezamenlijk werk-naar-werk-trajecten en transitie tussen sectoren, vorm geven. Ook moeten de O&O-fondsen een rol spelen in het versterken van de positie van senioren op de arbeidsmarkt.
Daarbij steunt de partij het (Europese) skillspaspoort en microcredentials, zodat de focus verplaatst van diploma's naar kennis en vaardigheden. "Dat maakt het gemakkelijker om over te stappen naar een andere sector of beroepsgroep."
De partij roept werkgevers op om individuele en collectieve afspraken te maken over ontwikkeling, bijvoorbeeld door "hun trainingsbudgetten juist ook aan te wenden voor senioren of medewerkers van wie de baan door technologische ontwikkeling verdwijnt".
Ook de Stimuleringsregeling leren en ontwikkelen (SLIM-regeling) wordt in het CDA-programma genoemd om bij te dragen aan een leven lang leren.
Regionale werkcentra
Het laatste kabinet Rutte kondigde aan 35 werkcentra in de regionale arbeidmarktregio’s op te richten. In het kabinet Schoof was SZW-minister Eddy van Hijum (NSC) er een warm pleitbezorger van. Het CDA wil nu de regionale werkcentra tot informatie- en adviespunten ontwikkelen voor (digitaal) inzicht in opleidingen en skills. Het moet "een eenduidig en voor iedereen toegankelijk advies- en doorverwijsloket zijn, onder verantwoordelijkheid van het UWV-werkbedrijf en gemeenten."
Wisselwerking mbo-onderwijs en werkgevers
"Nederland heeft grote behoefte aan mbo’ers die als vakman of -vrouw aan het werk gaan", zo schrijft het CDA in het verkiezingsprogramma. "Jongeren moeten tenminste een startkwalificatie halen en niet voortijdig van school gaan voor een baan. Werkgevers zijn daar medeverantwoordelijk voor." De partij wil daarom bedrijven ontmoedigen om mbo'ers in dienst te nemen voordat ze hun diploma hebben. Hoe ze dat willen doen, wordt niet toegelicht.
Er zijn meer maatregelen in het programma om het mbo-onderwijs meer centraal te stellen. Zo moeten er afspraken komen met brancheorganisaties voor baangaranties en een stagefonds specifiek voor tekortsectoren. En het CDA wil dat sociale partners "stevigere afspraken over stagevergoedingen voor mbo-studenten maken".
Ook wil de partij inzetten op een nieuw mbo-pact, waarbij er meer samenwerking met het bedrijfsleven en een betere aansluiting op de arbeidsmarkt is, én waarbij werkgevers een grotere rol spelen op het gebied van leven lang ontwikkelen.
Arbeidsmigratie beter regelen
De Christendemocraten willen de vraag naar arbeidsmigranten die laagbetaald werk doen, 'sterk verminderen'. Daarvoor moet de overheid bindende afspraken maken met sectoren om te werken aan arbeidsbesparende innovaties en verbetering van de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden. Stok achter de deur is een sectoraal verbod op uitzendkrachten.
Daarnaast heeft het nog een aantal concrete plannen wat betreft arbeidsmigratie:
- De werkgevers van arbeidsmigranten die langer in Nederland verblijven, worden verantwoordelijk voor een verplicht taaltraject. Dit traject is 'toegespitst op werk en deelnemen in de samenleving'.
- De partij wil de aanbevelingen uit het rapport 'Geen tweederangsburgers' met urgentie uitvoeren om misstanden bij arbeidsmigranten tegen te gaan.
- Werkgevers en gemeenten zijn samen verantwoordelijk voor een goede registratie van arbeidsmigranten. Daarbij krijgen gemeenten meer mogelijkheden om eisen te stellen aan de huisvesting van arbeidsmigranten: "geen bed, geen business".
- Aan de andere kant krijgen werkgevers meer ruimte om op hun eigen terrein te bouwen of mee te investeren in gemeentelijke projecten.
- Bedrijven zijn verantwoordelijk voor fatsoenlijke huisvesting van hun arbeidsmigranten. Als het aan het CDA ligt, blijven werkgevers een arbeidsmigrant 4 weken na het beëindigen van het dienstverband, huisvesten. Op die manier krijgen mensen de tijd om terug te keren naar hun land van herkomst of om ander werk te vinden.
- Voorschoolse educatie wordt voor de kinderen van arbeidsmigranten, net als voor kinderen van statushouders, verplicht. De kosten hiervan komen voor rekening van de werkgever.
- Schijnconstructies met uitzendbureaus in andere EU-landen zorgen voor misstanden met niet-Europese arbeidsmigranten, de zogeheten derdelanders. Het CDA wil daarom op Europees niveau inzetten op verduidelijking van de regels en handhaving om dit soort schijnconstructies tegen te gaan. Het mandaat van de Europese Arbeidsinspectie moet worden versterkt, vindt de partij.
'Andere' buitenlandse werknemers aan het werk
Ook voor andere groepen buitenlandse werknemers heeft het CDA plannen. Zo moeten kansrijke asielzoekers na 1 maand toegang krijgen tot de arbeidsmarkt. Dat kan volgens de partij ook via leer-werktrajecten waarbij taallessen worden gecombineerd met een vakopleiding en werkervaring.
Het programma Statushouders aan het werk moet nationaal worden uitgerold, samen met werkgevers, uitzenders en gemeenten.
Daarnaast zou de overheid met onderwijsinstellingen en werkgevers afspraken moeten maken over het aantal studenten dat na hun studie in Nederland blijft werken.
Tot slot blijft de expatregeling wat het CDA betreft, behouden.
Langer doorwerken na pensioenleeftijd
Werknemers die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt, moeten, als zij dat willen, langer kunnen doorwerken. "We steunen de aanpak om zwaar werk lichter te maken en de inzet om, onder andere via een leven lang ontwikkelen, in te zetten op een verandering van baan."
Persoonlijk pensioenadvies moet via de werkgever beter beschikbaar worden om besluiten over eerder stoppen, langer doorwerken of minder werken, inzichtelijker te maken. Het CDA wil samen met werkgevers werken aan meer bewustwording en een betere pensioenopbouw bij vrouwen.
Meer mensen in een cao
De partij van Bontenbal wil dat meer mensen onder een cao vallen. Daarom wil het samen met vakbonden en werkgevers het cao-stelsel aantrekkelijker maken, waarin innovatie wordt gestimuleerd en er meer nieuwe sectoren onder een cao vallen.
Nationale vrije dag: 5 mei
Het CDA wil dat 5 mei standaard een nationale vrije dag is, voor iedereen. Nu is dat nog om de 5 jaar. "Het is een nationale feestdag waarop we onze vrijheid, Nederland en ons Nederlands burgerschap vieren", aldus de partij. Ze willen hier ook aandacht voor vragen in cao’s.
Nationale betaaldag
De christelijke partij wil één nationale betaaldag invoeren voor alle inkomensregelingen.
Ook wil het een betere regeling voor winstdeling, zodat start- en scale-ups makkelijker werknemers aan zich kunnen binden.
Vrouwen naar de top
Het CDA gaat initiatieven ondersteunen die vrouwen naar de top helpen, bijvoorbeeld door de inzet van vrouwelijke rolmodellen en programma’s om meisjes voor technische beroepen te interesseren.
Werken moet lonen
Werken moet lonen, vindt ook het CDA. Daarom wil de partij het stelsel van belastingen, toeslagen en inkomensregelingen vereenvoudigen, zodat er meer duidelijkheid komt over het inkomen. Daarbij hebben zij de volgende plannen:
- De overheid moet belemmeringen wegnemen voor gedeeld werkgeverschap, zodat werknemers makkelijk een baan bij meerdere werkgevers kunnen hebben, ook in verschillende sectoren, bijvoorbeeld hybride docentschap.
- Hervormen van de huidige arbeidskorting naar een arbeidskorting die voor elk gewerkt uur wordt toegepast, zodat werken meer loont.
- Toeslagen worden automatisch uitgekeerd, zodat er op termijn geen terugvorderingen meer zijn.
